Blogi edukacyjne

Demontaż i przejmowanie majątku (przemysłowego) w Polsce przez Armię Czerwoną.

Po wyzwoleniu ziem polkich powstał problem podziału znajdującego się na nich majątku. Regulowała to uchwała GOKO z 20 II 1945. Punkt 6 określał podział mienia poniemieckiego, którego część otrzymywała Polska, część miała iść na bieżące potrzeby ArmCzerw, a część miała być zdemontowana i wywieziona do ZSRR. Jednak już 26 III 1945 Hilary Minc został zmuszony w Moskwie do podpisania ściśle tajnej umowy, która zmieniała brzmienie 6 punktu na niekorzyść Polski. Od tej pory ArmCzerw mogła brać praktycznie wszystko, co uznała za przydatne, a Polacy zostali pozbawieni prawa sprzeciwu.
Nie jest znana wartość majątku zniszczonego w czasie podpaleń i grabieży. Można dodać, że gdy Armia Czerwona przekroczyła linię Odry, postępowanie tego rodzaju zostało ukrócone. Nie jest także znana wartość majątku wywiezionego do ZSRR zarówno z ziem dawnych, jak i odzyskanych. Na ziemiach dawnych Rosjanie rościli sobie prawo do wszystkich obiektów wybudowanych przez Niemców po l IX 1939 r. (np. zakłady w Dworach).
Wywożone z obszarów polskich i niemieckich urządzenia, maszyny itp. miały odtworzyć zdolność produkcyjną zakładów na terenie ZSRR zniszczonych przez Niemców w czasie wojny. Niektóre z zakładów udało się przewieźć w dobrym stanie,(opel olimpia – moskwicz, opel kapitan – pobieda). Jednak poważna część urządzeń po zdemontowaniu nadawała się jedynie na złom, nie przynosząc Rosjanom większego pożytku.
Po przejściu wojsk rosyjskich niektóre zakłady (głównie te nieprzydatne) stopniowo przekazywane były w ręce polskie. Obiekty, które były przydatne (elektrownie, zakłady rolno-spożywcze, remontowe, duże gosp. rolne, nadbrzeża portowe, część taboru kolejowego, statki), znajdowały się nadal pod radzieckim zarządem. Dzielnice miast, w których stacjonowały wojska radz.., były zamknięte dla Polaków (Świnoujściu do 1956, Legnicy do 1991).
W połowie 1945, w czasie pobytu delegacji polskiej w Poczdamie, władze radzieckie przekazały jej listę 144 zakładów przemysłowych na Dolnym Śl, które mogły przejść w ręce Polaków, które jednak okazały się w dużym stopniu zdewastowane.